evenementengeen categorienieuws

Operavoorstelling ANDERHOOFD: tellen als laatste strohalm

"Deze mensen lijken geen schild te hebben tegen de buitenwereld wat ze ongelooflijk mooi en ontroerend maakt op de vloer"

Opera en psychose. Gaat dat samen? Ja, blijkt uit de samenwerking tussen psychiatrisch centrum de Brouwerij en Opera Theater Amsterdam. Samen met artistiek leider Charles Hens werken acht Brouwerij-leden annex operaspelers in spé aan ANDERHOOFD, het eerste deel uit de serie Countless Countings van Opera Theater Amsterdam.

ANDERHOOFD gaat over de noodzaak van tellen als je de grip op de wereld om je heen verliest. Over meetellen in een samenleving die een problematische verhouding heeft met jouw werkelijkheidsbeleving. De spelers kruipen in de huid van verschillende personages uit opera’s van Henry Purcell en Phillip Glass en zingen over verlies, verdriet, hoop en troost.


Opera als spiegel van ons leven
"De naam alleen al," zegt Netty één van de spelers. "Ik heb vaak het gevoel dat ik in een ander hoofd leef. Dat heeft naast problemen ook veel goede kanten. Het is een beetje apart. Er zijn prikkels die er niet bij iedereen zijn. Wel bij mij. Ik ben hypergevoelig. En dat wordt gewaardeerd in deze voorstelling."

Mede door de begeleiding van Charles Hens openen de spelers zich niet alleen voor opera, maar ook legt het operaspel steeds meer bloot over hun eigen leven. En dat is ook hoe Charles het wil: "Het verhaal wordt mede gevormd door de deelnemers. Zij hebben een grote invloed op het eindresultaat, ook qua inhoud. Die samenwerking is prachtig. Het is heel kwetsbaar en ontzettend zoeken. Ik vergeleek het laatst met het heel voorzichtig losstomen van eeuwenoude, kostbare postzegels van historische brieven."

Masker
De spelers krijgen tijdens de trainingen oefeningen en op die manier zoekt Charles naar theater materiaal wat de brug vormt tussen de spelers en de muziek die zij zingen. Een opdracht aan de spelers is bijvoorbeeld het tekenen van hun eigen gezicht. Charles hierover: "Omdat wij allemaal door het leven gaan met het masker dat wij grotendeels zelf creëren. Wij hebben een beeld, een idee over onszelf en dat houden we vaak in stand." Dat is ook hoe deelnemer Netty het ziet: "Het zelfportret is leuk en ook confronterend om te doen. Het stuk gaat over vooroordelen die mensen hebben, en die hebben wij ook, dat is de mens eigen. Maar er zijn mensen die mij vreemd vinden, ik kan hen ook vreemd vinden. Een stigma dat onterecht is vaak. Ach, we stigmatiseren allemaal."

'Niks met opera’
Blijft de vraag waarom je kiest om een voorstelling te maken met mensen met een psychiatrische beperking en vrijwel geen ervaring? "Ik heb niks met opera. En ik heb er geen ervaring mee. Ik doe mee omdat ik me verveelde,” zegt Gaby over zijn deelname aan het project. Ik vind het wel mooi en het lijkt me leuk om te zingen," Uiteindelijk loont die inzet en staat ook Gaby op de theatervloer in de Meervaart. Netty heeft al meer ervaring met opera: "Het project spreekt mij aan omdat ik zang gestudeerd heb aan het conservatorium. Zingen en spelen vind ik heerlijk! Mijn hele stem komt weer los."

De meerwaarde in de samenwerking is voor Charles de kwetsbaarheid en openheid van de spelers. "Deze mensen lijken geen schild te hebben tegen de buitenwereld wat ze ongelooflijk mooi en ontroerend maakt op de vloer. Het is een voorrecht om daar naar te mogen kijken, om dat te mogen zien. Tegelijkertijd vind ik het gevaarlijk; mógen we daar wel naar kijken?"

Confronterend terugkijken
Een andere opdracht tijdens de training is om woorden in de lucht te schrijven, die met de spelers te maken hebben. Ook vraagt Charles ze vanaf hun huidige leeftijd terug te tellen en bij interessante leeftijden stil te staan en terug te kijken naar hun eigen leven. Dit blijkt confronterend voor de spelers: "Ik heb het idee dat mensen nu mijn herinneringen zien. Het voelt alsof ze kunnen weten wat ik in de lucht schrijf," zegt deelnemer Annemieke. "Het is moeilijk te kijken naar mezelf in de lucht," vindt ook Gaby. "Terug tellen heb ik ook moeite mee. Ik heb namelijk geen jaren waar ik voor stil sta. Het voelt onwerkelijk, ik moet heel diep graven naar herinneringen."

Charles: "Tellen is voor mij een verbindend onderdeel in de voorstellingen die ik maak; we tellen zoveel en zo vaak, zelfs zonder dat we het doorhebben. Met deze opdracht mag ik meekijken zonder dat ze iets vertellen over hun leven, en dat is heel ontroerend. Want je ziet niet alleen die leuke momenten, je zeilt ook met hen langs de moeilijke."

Zo gek nog niet
Charles hoopt dat toeschouwers voelen dat hun eigen, dagelijkse verwarring en onzekerheid over de wereld, niet heel ver ligt van de wereld en denkwijze van de spelers in het stuk. Ik hoop dat onze spelers het gevoel hebben dat ze aan kracht hebben gewonnen door te werken vanuit hun kwetsbaarheid en openheid. Maar vooral hoop ik dat voor even de geest en de blik van onze spelers de enige werkelijkheid mag zijn," Netty: Wat mensen ervan leren is misschien dat wij zo gek nog niet zijn.

De eindpresentatie van ANDERHOOFD is 2 juli in theater de Meervaart in Amsterdam. Iedereen is welkom en de entree is gratis. De hele serie Countless Countings van Opera Theater Amsterdam gaat in 2020 van start in Amsterdam, Maastricht en Groningen met drie verschillende spelersgroepen, die uiteindelijk samen met elkaar op tournee gaan door Nederland.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                (Wendy Wijnen, 30 juni ’19)